Η κρύπτη των καπουτσίνων… ή αλλιώς, ο «τελευταίος χορός» του Γιόζεφ Ροτ

09.05.2015 22:21

Πολιτισμός

Η κρύπτη των καπουτσίνων… ή αλλιώς, ο «τελευταίος χορός» του Γιόζεφ Ροτ

Αν το «Εμβατήριο του Ραντέτσκυ» είναι μια μεγαλειώδης ελεγεία για την Αυστρία των Αψβούργων, την οποία συνέθεσε ο Γιόζεφ Ροτ σε μια στιγμή ιδιαίτερης πεζογραφικής ευφυίας, η «Κρύπτη των καπουτσίνων» ξεπερνά ακόμη κι αυτή σε μεγαλείο

«Είναι τρελοί αυτοί οι Σλοβένοι» είπε ο νεαρός Φέστετιτς. «Παράξενοι άνθρωποι. Οι Ούγγροι καταπατούν ακόμη και τα στοιχειωδέστερα εθνικά τους δικαιώματα, εκείνοι αντιστέκονται, πότε πότε φτάνουν ακόμα και στην εξέγερση, ή τουλάχιστον αυτή την εντύπωση δίνουν. Αλλά να που γιορτάζουν τα γενέθλια του Βασιλέα».

«Σ’ αυτή τη Μοναρχία», απάντησε ο κόμης Χοζνιτσκι που ήταν ο μεγαλύτερος της παρέας, «τίποτα δεν είναι παράξενο. Κι αν δεν υπήρχαν οι ηλίθιοι της κυβέρνησης, νομίζω πως τίποτα δεν θα ξέφευγε του κανονικού και του συνηθισμένου… Θέλω, επίσης, να πω ότι μόνο σε αυτή τη τρελή Ευρώπη, με τα εθνικά κράτη της και τους εθνικισμούς της, φτάνει το αυτονόητο και το κανονικό να θεωρείται παράξενο…»

Απόσπασμα από την «Κρύπτη των καπουτσίνων», του Γιόζεφ Ροτ

Αν το «Εμβατήριο του Ραντέτσκυ» είναι μια μεγαλειώδης ελεγεία για την Αυστρία των Αψβούργων, την οποία συνέθεσε ο Γιόζεφ Ροτ σε μια στιγμή ιδιαίτερης πεζογραφικής ευφυίας, η «Κρύπτη των καπουτσίνων» ξεπερνά ακόμη κι αυτή σε μεγαλείο… Υπερβολή; Ίσως ναι, ίσως όχι… Αλλά και οι υπερβολές υπάρχουν για λέγονται.

Ο Ροτ αποφασίζει να περιγράψει τις τελευταίες μέρες της αυτοκρατορίας των Αψβούργων (την αγαπημένη του Αυστροουγγαρία με όλες της, τις ιδιαιτερότητες…) και το κάνει με τρόπο, τουλάχιστον, αριστοτεχνικό. Έτσι θα γεννηθεί η «Κρύπτη των καπουτσίνων», ένα πεζογράφημα μπολιασμένο με τις «ιστορικές θύμησες» του Ροτ, θύμησες που αν δεν «χορέψουν» παρέα με χαρτί και μελάνι, εύκολα μπορεί να πέσουν στην αγκαλιά της λήθης… Και ο Γιόζεφ Ροτ, έδειχνε να το γνωρίζει πολύ καλά αυτό…

Και στην «Κρύπτη των καπουτσίνων», ο συγγραφέας, δεν θα ξεφύγει από τη θαυμάσια «συνταγή» παλαιότερων (αγαπημένων) μυθιστορημάτων. Η γραφή του, πάντα αναγνωρίσιμη θα ξαναφέρει στην μνήμη το «Hotel Savoy», το «Ιωβ» και το «Εμβατήριο του Ραντέτσκυ» (το τελευταίο ίσως περισσότερο)… Έτσι, μέσα από τις σελίδες του γραπτού του, «χορεύουν», γι’ ακόμη μια φορά, ανθρώπινες συμπεριφορές, πάθη και ακραία συναισθήματα, … Μόνο που αυτή τη φορά ο Ροτ  δείχνει να είναι πιο λυρικός, πιο ατμοσφαιρικός από ποτέ. Ίσως περισσότερο και από την «Ομολογία ενός δολοφόνου», το πιο λυρικό και ατμοσφαιρικό, παράλληλα, μυθιστόρημά του. Ίσως γιατί, κατά κάποιο τρόπο, μοιάζει να γράφει (και μάλιστα με τα τρόπο σπαρακτικό) το «στερνό αντίο» σε μια εποχή που πεθαίνει…

Παράλληλα, όμως, είναι πιο έκδηλος από ποτέ, ο φόβος του γι’ αυτό που έρχεται. Αν στον «Ιστό της αράχνης» ο φόβος για την άνοδο των ναζί είναι «ξερά» πολιτικός, στην «Κρύπτη των καπουτσίνων» είναι φόβος πιο βαθύς… φόβος που έχει να κάνει με την  ίδια την ανθρώπινη ύπαρξη. Για κάποιο λόγο ο Ροτ δείχνει να περιμένει αυτό που θα ακολουθήσει (μετά τον θάνατό του) χωρίς να μιλά γι’ αυτό ξεκάθαρα…

Πως όμως απλώνει την σκέψη του στην «Κρύπτη των καπουτσίνων» ο Ροτ; Σε πρώτο πρόσωπο και με περίσσια τέχνη γραφής και λόγου, ο συγγραφέας, εξιστορεί την ανέμελη ζωή ενός μέλους τρίτης γενιάς της περίφημης οικογένειας Τρόττα στα πρώτα χρόνια της δεκαετίας του 1910, λίγο πριν, δηλαδή, το ξέσπασμα του Μεγάλου Πολέμου (Α’ Παγκόσμιος πόλεμος), τον έκδηλο ενθουσιασμό που υπάρχει κατά την στράτευση, αλλά και τελικά την άδοξη σύλληψή του και εξορία του στην  Σιβηρία, την απόδρασή του από εκεί… Ένα κουβάρι γεγονότων, πολεμικών κυρίως, αλλά ένα σύνολο από μικρές ιστορίες σαν αυτές που δημιουργούν «σκιές στην σκέψη», θα τελειώσουν και τις όποιες  ψευδαισθήσεις μπορεί να είχε ο ήρωάς μας για τα στρατιωτικά ιδεώδη.

Η επιστροφή σε μια «νέα πατρίδα» (η μεταπολεμική Βιέννη είναι, σχεδόν μια άλλη πόλη) και η αποστράτευσή του θα κλείσει την πόρτα σε μια ολόκληρη εποχή… Η Αυστροουγγαρία δεν υπάρχει πια… Οι νομοκατεστημένες τάξεις και μαζί μ’ αυτές οι παλιές οικογένειες έχουν χάσει όλα τα προνόμιά τους. Ο ήρωας του Ροτ, ένας ξεπεσμένος, πλέον, Τρόττα κάνει ότι μπορεί για να προσαρμοστεί στην νέα εποχή.  Έτσι, θα προσπαθήσει να αναβιώσει έναν προβληματικό γάμο που δείχνει, όμως, απ’ την αρχή  ότι δεν έχει μέλλον, ενώ παράλληλα θα προσπαθήσει να συμβιβαστεί με τα νέα δεδομένα σε πολιτικό, οικονομικό αλλά και σε κοινωνικό επίπεδο, την στιγμή που τα πρώτα σημάδια της ναζιστικής ωμότητας γίνονται πλέον φανερά.

Το τέλος είναι και το τέλος του ίδιου του Γιόζεφ Ροτ… Από την μυθιστορία στην πραγματικότητα, ο Ροτ, «παίρνει» την θέση του ήρωά του… Ίσως γιατί, τελικά, ο Γιόζεφ Ροτ, ένας Τρόττα κι αυτός, αποφάσισε να αποτυπώσει σε αρκετές κόλλες χαρτί τις βαθύτερες σκέψεις του, τα βαθύτερα συναισθήματα του, βλέποντας το τέλος μιας εποχής… μιας χώρας… μιας δυναστείας… Γιατί στο μυαλό του Ροτ, η πτώση των Αψβούργων δεν σηματοδοτεί, απλά, το τέλος μιας χώρας. Σηματοδοτεί το πέρασμα από το τελευταίο οχυρό των νομοκατεστημένων τάξεων σε μια εποχή που δυστυχώς δεν θα έχει σχέση με μια αστική δημοκρατία που αρκετοί θα οραματίζονταν, αλλά στο σκοτεινό κάδρο του φασισμού και του ναζισμού και το οποίο ο Ροτ δεν θα καταφέρει να το βιώσει μέχρι το τέλος του καθώς ο θάνατος θα τον προλάβει στο Παρίσι ένα χρόνο μετά την συγγραφή της «Κρύπτης των καπουτσίνων»…

Τι είναι τελικά η «Κρύπτη των καπουτσίνων»; Είναι μόνο μια μελαγχολική, συγκινητική ελεγεία το τέλος την αυτοκρατορίας των Αψβούργων… Μάλλον όχι… Και θα ήταν λάθος (κατά την ταπεινή μου άποψη) να το δει κάποιος έτσι. Ο Ροτ ποτέ δεν έγραψε μονοδιάστατα… Το μπόλιασμα μιας πολιτικής και κοινωνικής πραγματικότητας με τις ανθρώπινες συμπεριφορές, τα πάθη και τα «μικρά μυστικά» είναι αυτό που χαρακτηρίζει κάθε του γραπτό… Στην «Κρύπτη των καπουτσίνων» αυτό το χαρακτηριστικό της γραφής του Ροτ, ίσως να είναι και πιο έντονο. Μιλάμε, άλλωστε, για το «τελευταίο χορό» του μεγάλου συγγραφέα…

– See more at: https://left.gr/news/i-krypti-ton-kapoytsinon-i-allios-o-teleytaios-horos-toy-giozef-rot#sthash.LDjREIv5.dpuf





Shortlink:

Contact us | About us | Terms & conditions | Privacy policy
Mikrometoxos 2014