Το χρηματιστήριο στο μυαλό των περισσότερων ανθρώπων εντάσσεται στα τυχερά παιχνίδια, γιατί είναι συνδεδεμένο με ριψοκίνδυνες αποφάσεις. Αυτό συμβαίνει γιατί δεν κατανοούν τους κανόνες.

Σε αντίθεση με τον τζόγο που απαιτεί μόνο τύχη, οι χρηματιστηριακές συναλλαγές απαιτούν γνώση, συναισθηματικό έλεγχο, επιμονή, μελέτη και κυρίως πολύ κόπο.

Η ψυχολογία του αρχάριου

Πολλές φορές η “τύχη του πρωτάρη” δεν οφείλεται και τόσο στην τύχη. Όταν κάποιος κάνει την πρώτη του κίνηση, συνήθως την μελετάει παραπάνω. Η επιλογή του είναι πιο προσεκτική από ό,τι οι επόμενες.

Παρόλα αυτά, αν κάποιος αρχάριος έχει την “τύχη του πρωτάρη”, είναι το χειρότερο πράγμα που μπορεί να του συμβεί. Δεν θα σεβαστεί την δύναμη των αγορών. Θα νομίζει ότι βγαίνουν εύκολα χρήματα, η προσοχή του θα χαλαρώσει και νομοτελειακά θα ακολουθήσει η απότομη προσγείωση.

Οι αρχάριοι μικροεπενδυτές είναι σαν τους έφηβους που παίρνουν το αυτοκίνητο του πατέρα τους στα κρυφά, πριν πάρουν δίπλωμα οδήγησης. Πρώτα εφαρμόζουν το μουαγιέν, πριν καν ακούσουν την έννοια του stop loss.

Αγοράζουν και πουλάνε επειδή μαθαίνουν μια πληροφορία από τον μπατζανάκι του ξαδέλφου τους, και όχι κάποια ένδειξη τεχνικής ανάλυσης ή μελέτη των μεγεθών μιας επιχείρησης. Κυριαρχούνται από φόβο και απληστία και όταν τα πράγματα δεν εξελιχθούν όπως τα θέλανε, τους μένει μόνο η ελπίδα ότι θα ξαναδούν την μετοχή εκεί που την αγόρασαν.

Το ρίσκο είναι στην καθημερινότητα μας

Η αλήθεια είναι πως οι άνθρωποι διακινδυνεύουν ευκολότερα στην ζωή τους από ό,τι συνειδητοποιούν. Τίποτα δεν είναι εγγυημένο. Η ζωή μας είναι συνυφασμένη με την ανάληψη κινδύνου.

Ενώ γνωρίζουμε πως οι αντίξοες καιρικές συνθήκες αυξάνουν τις πιθανότητες ενός αυτοκινητιστικού ατυχήματος, όλοι έχουμε οδηγήσει με άσχημο καιρό. Διακινδυνεύοντας τη σωματική μας ακεραιότητα, ακόμα και την ίδια τη ζωή μας, όχι απλά τα χρήματα μας.

Οι συντηρητικοί νοικοκύρηδες όταν λαμβάνουν ένα στεγαστικό δάνειο για να στεγάσουν την οικογένεια τους, δεν το κάνουν για να κερδοσκοπήσουν. Οποιοδήποτε όμως και αν είναι το κίνητρό τους, στην ουσία αιτούνται για ένα δάνειο όπου δεν γνωρίζουν με σιγουριά ότι μπορούν να αποπληρώσουν, θέτοντας σε κίνδυνο το ίδιο τους το σπίτι.

Όσοι δεν σκέφτονται την διέξοδο των επενδύσεων, επιλέγοντας συνειδητά την ασφάλεια της εργασίας τους ως το μόνο μέσο για να κερδίσουν χρήματα, αναλαμβάνουν και αυτοί οικονομικό ρίσκο. Η επιχείρηση που επιλέξανε να πιάσουν δουλειά, ίσως χρεοκοπήσει και μπορεί να μείνουν άνεργοι. Ή ίσως δεν έχουν την εξέλιξη που θα είχανε αν προτιμούσαν κάποια άλλη επιλογή.

Φτάνοντας στο αυτοκίνητο, συνειδητοποιούμε πως ξεχάσαμε το κινητό μας και εκνευρισμένοι γυρνάμε πίσω να το πάρουμε. Όμως αν φεύγαμε κανονικά, ίσως πέφταμε θύμα ενός μεθυσμένου οδηγού που παραβίασε το κόκκινο. Πιθανόν να γλιτώσαμε από ένα θανάσιμο τρακάρισμα, αλλά δεν θα το μάθουμε ποτέ.

Επενδυτικό ρίσκο και ψυχραιμία

Το trading δεν διαφέρει από μια οποιαδήποτε άλλη επιχειρηματική πορεία. Δεν είναι δυνατόν να κερδίζετε σε κάθε κίνηση. Δεν έχει σημασία πόσο καλός νομίζετε ότι είστε, πόσο έχετε μελετήσει, πόσα γνωρίζετε. Δεν θα πρέπει ποτέ να τοποθετείστε σε μια επιλογή όπου υπάρχει κακή σχέση κινδύνου-ανταμοιβής. Όταν διακινδυνεύεις 100 για να κερδίσεις 20, είναι φανερό πως κάτι κάνεις λάθος.
Η ψυχραιμία ενός επενδυτή ενισχύεται αν ξέρει ότι ακόμα και αν χάσει ολόκληρο το προς επένδυση κεφάλαιο, δεν θα αλλάξει ριζικά ο τρόπος ζωής του. Αν επενδύσει τα χρήματα που προορίζει για τις σπουδές των παιδιών του με την ελπίδα να τα αυξήσει γρήγορα, σχεδόν πάντοτε η κατάληξη είναι άσχημη.

Μετά από μια μεγάλη απώλεια χρημάτων, δύσκολα μπορεί να μείνει κάποιος ήρεμος. Η πρώτη του σκέψη είναι να τα πάρει πίσω, το συντομότερο δυνατόν. Ο πειρασμός να γίνουν βιαστικές κινήσεις, είναι πολύ πιθανό να πυροδοτήσει ένα ντόμινο από άστοχες επιλογές.

Τα εμπόδια στο trading

Δεν υπάρχει κανένας άλλος τρόπος που να βοηθήσει τον επενδυτή να ξεπεράσει τα πνευματικά  και ψυχολογικά εμπόδια εκτός από την επιμονή και τη μελέτη. Η γνώση είναι το μόνο που θα τον ανεβάσει στο επόμενο επίπεδο. Ας μην ξεχνάμε πως ο ειδικός ή ο επιτυχημένος ξεκίνησε ως αρχάριος.

Η πραγματική γνώση είναι να γνωρίζουμε το μέγεθος της άγνοιας μας. Η στιγμή της αναγνώρισης του λάθους είναι καθοριστική. Αν σας καταβάλει ψυχολογικά, καλύτερα παρατήστε τα. Η δραστηριότητα του trading δεν κάνει για εσάς. Αν σας αυξήσει την αποφασιστικότητα και την αυτοπεποίθηση, τότε είστε έτοιμοι για το επόμενο βήμα.

Αν όμως δεν μπείτε στο κόπο να  αναγνωρίσετε που σφάλατε και τα ρίχνετε στην τύχη, στην κακιά στιγμή, στον κακό πληροφοριοδότη, τότε δεν έχετε καμιά ελπίδα.
Απέναντι σας έχετε επαγγελματίες που έχουν ξεπεράσει από καιρό τις παιδικές ασθένειες που σας ταλαιπωρούν. Άνθρωποι που ερευνούν καθημερινά πολλές ώρες και έχουν ήδη τεράστιες γνώσεις από προηγούμενες μελέτες.

Δεν είναι δυνατόν κάποιος αγύμναστος να ξεπεράσει αυτόν που γυμνάζεται καθημερινά επί χρόνια. Ίσως συγκυριακά να τον βρει σε κάποια στιγμή αδυναμίας ή να ευνοηθεί από την τύχη. Ποτέ όμως δεν θα καταφέρει να τον κερδίζει σε συστηματική βάση.

* Ο Βασίλης Παζόπουλος είναι οικονομολόγος, χρηματιστηριακός αναλυτής της Guardian Trust, συγγραφέας του βιβλίου Επενδυτές χωρίς Σύνορα.

www.ependytes.com

[email protected]